Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 100. Yılına ASBÜ’de Anlamlı Anma ve Akademik Değerlendirme
Türk dünyasının ortak bilimsel mirasının yeniden ele alınması amacıyla, Türk Akademisi – Turkic Academy ile Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) iş birliğinde düzenlenen “1926 Bakü Türkoloji Kurultayı Vizyonu ve Uluslararası Türk Akademisi” başlıklı program, 20 Nisan 2026 tarihinde Ankara’da gerçekleştirildi. Fotoğraf sergisi, panel ve kitap tanıtımından oluşan etkinlik, 1926 yılında Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı dolayısıyla hazırlanan uluslararası etkinlikler dizisinin ilk programı olarak icra edildi.
Program kapsamında, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın tarihî bağlamını yansıtan arşiv fotoğraflarından oluşan sergi açılarak Türk Akademisi tarafından yürütülen uluslararası projeler neticesinde yayımlanan akademik eserler tanıtıldı. Etkinlik, Türkoloji alanında çalışan akademisyenleri ve araştırmacıları bir araya getiren önemli bir bilimsel platform niteliği taşıdı.
Programın açış konuşmasını gerçekleştiren ASBÜ Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Türkoloji Kongresi ile devlet geleneğinin sembolü olan üniversitenin rektörlük binasının aynı zeminde buluşmasının taşıdığı anlamın son derece kıymetli olduğunu vurguladı. 1926 yılında Bakü’de gerçekleştirilen kurultayın Türk dili, tarihi ve kültürü açısından bir dönüm noktası olduğu, entelektüel bir uyanışı temsil ettiği ve sonraki nesillerin akademik yönelimlerini derinden etkilediği ifade edildi. “Dilde, fikirde, işte birlik” idealinin söz konusu kurultay ile somutlaştığı; alfabeden terminolojiye, ortak tarihten edebiyata kadar pek çok alanda devrim niteliğinde fikirlerin tartışıldığı belirtildi. Bu süreçte Fuat Köprülü ve Hüseyinzade Ali Bey gibi isimlerin öncü rolüne dikkat çekildi. Günümüzde ortak alfabe çalışmaları ve Türk Devletleri Teşkilatı gibi kurumsal yapıların, o dönemde yakılan fikrî meşalenin bir devamı olduğu vurgulandı. Ayrıca Türk Akademisi’nin yürüttüğü ortak alfabe ve ortak yayın projeleriyle bu mirası sürdürdüğü, Türk dünyası arasındaki akademik iş birliğini güçlendirmenin ve bilimsel iletişimi derinleştirmenin tarihî bir sorumluluk olduğu ifade edildi.
Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanı Prof. Dr. Muhittin Şimşek ise konuşmasında, etkinliğin önemli bir akademik buluşmaya ev sahipliği yaptığını belirterek Türk edebiyatı ve kültürel mirasına dair 100 ciltlik kapsamlı bir koleksiyonun dijital ortama aktarıldığını, karekod uygulamaları aracılığıyla erişilebilir hâle getirildiğini ifade etti.
Program kapsamında “1926 Bakü Türkoloji Kurultayı Vizyonu ve Uluslararası Türk Akademisi” başlıklı panel,, Prof. Dr. Bilal Çakıcı’nın oturum başkanlığında; Prof. Dr. Veli Savaş Yelok, Doç. Dr. Uluhan Özalan ve Dr. Aynur Mayemerova’nın katılımıyla icra edildi. Panelde, Türkoloji çalışmalarının tarihsel gelişimi ile güncel bilimsel yaklaşımlar çok boyutlu biçimde ele alındı.
Doç. Dr. Uluhan Özalan, Bakü Türkoloji Kurultayı’nın Türk dünyasına istikamet kazandıran hayati bir eşik olduğunu ifade ederken, kurultayın ardından 1930’lu yıllarda katılımcıların takibata uğraması ve bir kısmının hayatını kaybetmesi gibi acı sonuçlara da dikkat çekti. Kurultay tutanaklarının ancak 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından araştırmacıların erişimine açıldığını belirten Özalan, Türkçede felsefe geleneğinin güçlendirilmesi amacıyla “Türk Dillerinin Felsefe Terimleri Sözlüğü” hazırlanmasının gerekliliğine işaret etti.
Prof. Dr. Veli Savaş Yelok ise 1926–1930 yılları arasında Özbekistan’da yayımlanan Elenge dergisinin, Bakü Kurultayı kararlarının ve Latin alfabesinin halka aktarılmasında önemli bir rol üstlendiğini vurguladı.
Dr. Aynur Mayemerova, Balkanlar’dan Orta Asya’ya uzanan arkeolojik ve mimari mirası kapsayan üç ciltlik kapsamlı bir eserin yayımlandığını belirterek devlet başkanlarının talimatları doğrultusunda “Ortak Türk Tarihi” kitabı üzerinde çalışmaların sürdüğünü, alfabe birliği için komisyonlar kurulduğunu ve iktisat, tıp, diplomasi ile bilişim gibi alanlarda ortak terminolojiyi standartlaştırmaya yönelik sözlüklerin hazırlandığını ifade etti. Ayrıca 2026 yılında Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı dolayısıyla özel yayın ve etkinliklerin planlandığı belirtildi.
Gerçekleştirilen programın, Türk dünyasında ortak akademik üretimin artırılması, kültürel mirasın bilimsel yöntemlerle ele alınması ve kurumsal iş birliklerinin güçlendirilmesi bakımından önemli katkılar sunduğu değerlendirildi.
